Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν να υπογράψουν την προσεχή Παρασκευή, στην Ελβετία, ένα Μνημόνιο Κατανόησης εμπνευσμένο από τον Zarif, με αντικείμενο τον τερματισμό της σύγκρουσης
Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα εποχή, μετά τη συμφωνία που ετοιμάζονται να υπογράψουν Ιράν και Ηνωμένες Πολιτείες για τον τερματισμό του Τρίτου Πολέμου του Κόλπου.
Και αν η σκόνη της σύγκρουσης κατακάθεται, τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι ανατρεπτικά: το Ιράν επιστρέφει σταδιακά στη διεθνή τάξη πραγμάτων υπό αμερικανική ηγεσία, οι σκληροπυρηνικοί διασώζουν το στρατιωτικό τους οπλοστάσιο και το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει όρθιο, ενώ το Ισραήλ φαίνεται να μην πέτυχε κανέναν από τους στρατηγικούς του στόχους.
Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν να υπογράψουν την προσεχή Παρασκευή, στην Ελβετία, ένα Μνημόνιο Κατανόησης εμπνευσμένο από τον Zarif, με αντικείμενο τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Οι ακριβείς όροι της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί. Το περιοδικό Fortune ανέφερε ότι κυκλοφορούν τουλάχιστον τρία διαφορετικά σχέδια κειμένου, ωστόσο όλα περιλαμβάνουν κοινά στοιχεία: την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, την παροχή ελάφρυνσης των κυρώσεων προς το Ιράν και την έναρξη μακροπρόθεσμων διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Τα κρίσιμα συμπεράσματα
Αυτό και μόνο αρκεί για να εξαχθούν ορισμένα ιδιαίτερα κρίσιμα συμπεράσματα.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς την εφαρμογή του συστήματος επιβολής τελών σε πετρογιουάν, το οποίο προωθούσαν κατά τη διάρκεια του πολέμου ιρανικοί κύκλοι ως ιστορικό ορόσημο της πολυπολικής τάξης, συνιστά σημαντική παραχώρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Αντίστοιχα, η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το ιδιαίτερα ευαίσθητο πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί επίσης υποχώρηση.
Από την άλλη πλευρά, η προοπτική άρσης μέρους των κυρώσεων ίσως αποδειχθεί επαρκές αντάλλαγμα για την Τεχεράνη, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη το βαθύ οικονομικό και χρηματοπιστωτικό πλήγμα που προκάλεσε ο -έστω ατελής- αμερικανικός αποκλεισμός.
Ήδη από τα τέλη Μαρτίου είχε διατυπωθεί η εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχαναν τον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου εάν η Κίνα εξακολουθούσε να βασίζεται στο Ιράν ως αξιόπιστο και χαμηλού κόστους προμηθευτή ενέργειας, ενώ παράλληλα το γιουάν εξελισσόταν σε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα ικανό να αμφισβητήσει το πετροδολάριο.
Με το σενάριο του πετρογιουάν να απομακρύνεται, παραμένει η εξάρτηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου από την Κίνα. Ωστόσο, η ελάφρυνση των κυρώσεων θα μπορούσε να επιτρέψει τη σταδιακή ανακατεύθυνση μέρους των πωλήσεων προς άλλες αγορές, όπως η Ινδία, χωρίς να διαταραχθούν οι ισορροπίες της διεθνούς αγοράς.
Παράλληλα, εάν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες περί δημιουργίας ταμείου ανοικοδόμησης ύψους 300 δισ. δολαρίων για το Ιράν -ακόμη κι αν το τελικό ποσό είναι αισθητά χαμηλότερο αλλά εξακολουθεί να ανέρχεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια- τότε οι αμερικανικές και αραβικές επενδύσεις στον ιρανικό ενεργειακό τομέα θα μπορούσαν να τους προσφέρουν σημαντική επιρροή επί των εξαγωγών της χώρας.
Μοντέλο Βενεζουέλας
Ήδη από τον Ιανουάριο είχε υποστηριχθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να αναπαράγουν στο Ιράν το μοντέλο που εφαρμόστηκε στη Βενεζουέλα. Ένα τέτοιο σενάριο φαίνεται πλέον να αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Η αμοιβαία οικονομική εξάρτηση που θα προκύψει θα μπορούσε να λειτουργήσει ως παράγοντας συλλογικής ασφάλειας, διευκολύνοντας ταυτόχρονα μια σταδιακή αμερικανική αποχώρηση από την περιοχή.
Στο εσωτερικό του Ιράν, τόσο οι μετριοπαθείς όσο και οι σκληροπυρηνικοί φαίνεται να εξασφαλίζουν μέρος των επιδιώξεών τους.
Οι πρώτοι επιτυγχάνουν την πολυπόθητη ελάφρυνση των κυρώσεων και την επανασύνδεση με τη διεθνή οικονομία. Οι δεύτεροι διατηρούν ανέπαφες τις ένοπλες δυνάμεις, το πυραυλικό τους οπλοστάσιο και, κυρίως, το ίδιο το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ωστόσο, η εσωτερική ισορροπία ισχύος φαίνεται να μετατοπίζεται υπέρ των μετριοπαθών. Δύσκολα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπέγραφαν ένα τέτοιο Μνημόνιο εάν δεν θεωρούσαν ότι οι μετριοπαθείς είναι πλέον σε θέση να ελέγξουν ενδεχόμενες «ανεξέλεγκτες» κινήσεις σκληροπυρηνικών στοιχείων που θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν τη σύγκρουση.
Υπό αυτή την έννοια, μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι μετριοπαθείς επικράτησαν στη μάχη εξουσίας εντός του ιρανικού «βαθέος κράτους». Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, ήρθε μετά τη δολοφονία δεκάδων κορυφαίων στελεχών του σκληροπυρηνικού στρατοπέδου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, γεγονός που αποδυνάμωσε κρίσιμους θεσμούς, ιδίως τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.
Σενάρια κατάρρευσης της συμφωνίας
Φυσικά, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μεμονωμένοι σκληροπυρηνικοί να επιχειρήσουν να υπονομεύσουν τη συμφωνία. Ωστόσο, η κυβέρνηση Trump 2.0 φαίνεται να θεωρεί ότι ο σχετικός κίνδυνος είναι διαχειρίσιμος. Διαφορετικά, η υπογραφή δεν θα προχωρούσε.
Μια νέα περιφερειακή πραγματικότητα διαμορφώνεται. Ο Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου ενδέχεται να οδηγήσει στη σταδιακή επανένταξη του Ιράν στη δυτική τάξη υπό αμερικανική ηγεσία, έστω και υπό αυστηρούς περιορισμούς, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για καλύτερες σχέσεις με τα αραβικά κράτη του Κόλπου.
Ο μεγάλος χαμένος
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο μεγάλος χαμένος φαίνεται να είναι το Ισραήλ.
Το Τελ Αβίβ δεν θα μπορεί πλέον να αξιοποιεί την αντιπαλότητα ανάμεσα στο Ιράν και τις μοναρχίες του Κόλπου για να ενισχύει τη δική του γεωπολιτική θέση.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να μην προσφέρουν πλέον την ίδια άνευ όρων στήριξη σε περίπτωση επανάληψης των εχθροπραξιών με την Τεχεράνη, ιδίως μετά την αναζωπύρωση της βαθιάς προσωπικής και πολιτικής ρήξης μεταξύ Trump και Netanyahu.
Αν αυτή η ανάγνωση επιβεβαιωθεί από τις εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων, τότε η ετυμηγορία της ιστορίας θα είναι σκληρή: το Ιράν επέστρεψε στο παιχνίδι έχοντας διασώσει το καθεστώς και την αποτρεπτική του ισχύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν τον συμβιβασμό αντί της κλιμάκωσης και το Ισραήλ βρέθηκε αντιμέτωπο με τη βαρύτερη στρατηγική ήττα της σύγχρονης ιστορίας του.
www.bankingnews.gr
Και αν η σκόνη της σύγκρουσης κατακάθεται, τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι ανατρεπτικά: το Ιράν επιστρέφει σταδιακά στη διεθνή τάξη πραγμάτων υπό αμερικανική ηγεσία, οι σκληροπυρηνικοί διασώζουν το στρατιωτικό τους οπλοστάσιο και το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει όρθιο, ενώ το Ισραήλ φαίνεται να μην πέτυχε κανέναν από τους στρατηγικούς του στόχους.
Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν να υπογράψουν την προσεχή Παρασκευή, στην Ελβετία, ένα Μνημόνιο Κατανόησης εμπνευσμένο από τον Zarif, με αντικείμενο τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Οι ακριβείς όροι της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί. Το περιοδικό Fortune ανέφερε ότι κυκλοφορούν τουλάχιστον τρία διαφορετικά σχέδια κειμένου, ωστόσο όλα περιλαμβάνουν κοινά στοιχεία: την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, την παροχή ελάφρυνσης των κυρώσεων προς το Ιράν και την έναρξη μακροπρόθεσμων διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Τα κρίσιμα συμπεράσματα
Αυτό και μόνο αρκεί για να εξαχθούν ορισμένα ιδιαίτερα κρίσιμα συμπεράσματα.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς την εφαρμογή του συστήματος επιβολής τελών σε πετρογιουάν, το οποίο προωθούσαν κατά τη διάρκεια του πολέμου ιρανικοί κύκλοι ως ιστορικό ορόσημο της πολυπολικής τάξης, συνιστά σημαντική παραχώρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Αντίστοιχα, η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το ιδιαίτερα ευαίσθητο πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί επίσης υποχώρηση.
Από την άλλη πλευρά, η προοπτική άρσης μέρους των κυρώσεων ίσως αποδειχθεί επαρκές αντάλλαγμα για την Τεχεράνη, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη το βαθύ οικονομικό και χρηματοπιστωτικό πλήγμα που προκάλεσε ο -έστω ατελής- αμερικανικός αποκλεισμός.
Ήδη από τα τέλη Μαρτίου είχε διατυπωθεί η εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχαναν τον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου εάν η Κίνα εξακολουθούσε να βασίζεται στο Ιράν ως αξιόπιστο και χαμηλού κόστους προμηθευτή ενέργειας, ενώ παράλληλα το γιουάν εξελισσόταν σε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα ικανό να αμφισβητήσει το πετροδολάριο.
Με το σενάριο του πετρογιουάν να απομακρύνεται, παραμένει η εξάρτηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου από την Κίνα. Ωστόσο, η ελάφρυνση των κυρώσεων θα μπορούσε να επιτρέψει τη σταδιακή ανακατεύθυνση μέρους των πωλήσεων προς άλλες αγορές, όπως η Ινδία, χωρίς να διαταραχθούν οι ισορροπίες της διεθνούς αγοράς.
Παράλληλα, εάν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες περί δημιουργίας ταμείου ανοικοδόμησης ύψους 300 δισ. δολαρίων για το Ιράν -ακόμη κι αν το τελικό ποσό είναι αισθητά χαμηλότερο αλλά εξακολουθεί να ανέρχεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια- τότε οι αμερικανικές και αραβικές επενδύσεις στον ιρανικό ενεργειακό τομέα θα μπορούσαν να τους προσφέρουν σημαντική επιρροή επί των εξαγωγών της χώρας.
Μοντέλο Βενεζουέλας
Ήδη από τον Ιανουάριο είχε υποστηριχθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να αναπαράγουν στο Ιράν το μοντέλο που εφαρμόστηκε στη Βενεζουέλα. Ένα τέτοιο σενάριο φαίνεται πλέον να αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Η αμοιβαία οικονομική εξάρτηση που θα προκύψει θα μπορούσε να λειτουργήσει ως παράγοντας συλλογικής ασφάλειας, διευκολύνοντας ταυτόχρονα μια σταδιακή αμερικανική αποχώρηση από την περιοχή.
Στο εσωτερικό του Ιράν, τόσο οι μετριοπαθείς όσο και οι σκληροπυρηνικοί φαίνεται να εξασφαλίζουν μέρος των επιδιώξεών τους.
Οι πρώτοι επιτυγχάνουν την πολυπόθητη ελάφρυνση των κυρώσεων και την επανασύνδεση με τη διεθνή οικονομία. Οι δεύτεροι διατηρούν ανέπαφες τις ένοπλες δυνάμεις, το πυραυλικό τους οπλοστάσιο και, κυρίως, το ίδιο το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ωστόσο, η εσωτερική ισορροπία ισχύος φαίνεται να μετατοπίζεται υπέρ των μετριοπαθών. Δύσκολα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπέγραφαν ένα τέτοιο Μνημόνιο εάν δεν θεωρούσαν ότι οι μετριοπαθείς είναι πλέον σε θέση να ελέγξουν ενδεχόμενες «ανεξέλεγκτες» κινήσεις σκληροπυρηνικών στοιχείων που θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν τη σύγκρουση.
Υπό αυτή την έννοια, μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι μετριοπαθείς επικράτησαν στη μάχη εξουσίας εντός του ιρανικού «βαθέος κράτους». Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, ήρθε μετά τη δολοφονία δεκάδων κορυφαίων στελεχών του σκληροπυρηνικού στρατοπέδου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, γεγονός που αποδυνάμωσε κρίσιμους θεσμούς, ιδίως τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.
Σενάρια κατάρρευσης της συμφωνίας
Φυσικά, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μεμονωμένοι σκληροπυρηνικοί να επιχειρήσουν να υπονομεύσουν τη συμφωνία. Ωστόσο, η κυβέρνηση Trump 2.0 φαίνεται να θεωρεί ότι ο σχετικός κίνδυνος είναι διαχειρίσιμος. Διαφορετικά, η υπογραφή δεν θα προχωρούσε.
Μια νέα περιφερειακή πραγματικότητα διαμορφώνεται. Ο Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου ενδέχεται να οδηγήσει στη σταδιακή επανένταξη του Ιράν στη δυτική τάξη υπό αμερικανική ηγεσία, έστω και υπό αυστηρούς περιορισμούς, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για καλύτερες σχέσεις με τα αραβικά κράτη του Κόλπου.
Ο μεγάλος χαμένος
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο μεγάλος χαμένος φαίνεται να είναι το Ισραήλ.
Το Τελ Αβίβ δεν θα μπορεί πλέον να αξιοποιεί την αντιπαλότητα ανάμεσα στο Ιράν και τις μοναρχίες του Κόλπου για να ενισχύει τη δική του γεωπολιτική θέση.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να μην προσφέρουν πλέον την ίδια άνευ όρων στήριξη σε περίπτωση επανάληψης των εχθροπραξιών με την Τεχεράνη, ιδίως μετά την αναζωπύρωση της βαθιάς προσωπικής και πολιτικής ρήξης μεταξύ Trump και Netanyahu.
Αν αυτή η ανάγνωση επιβεβαιωθεί από τις εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων, τότε η ετυμηγορία της ιστορίας θα είναι σκληρή: το Ιράν επέστρεψε στο παιχνίδι έχοντας διασώσει το καθεστώς και την αποτρεπτική του ισχύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν τον συμβιβασμό αντί της κλιμάκωσης και το Ισραήλ βρέθηκε αντιμέτωπο με τη βαρύτερη στρατηγική ήττα της σύγχρονης ιστορίας του.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών